Το ελαφρό τραγούδι

Ελαφρό τραγούδι είναι το έντεχνο ελληνικό τραγούδι ευρείας κατανάλωσης που κυριάρχησε στην αστική διασκέδαση και τη ψυχαγωγία, από την εποχή του Μεσοπολέμου μέχρι τη δεκαετία του 1960.

Δυτικότροπο κυρίως (κάποιοι θα το ονομάσουν και «ευρωπαϊκό» τραγούδι), παράγωγο της καντάδας, της οπερέτας και της θεατρικής επιθεώρησης, προσαρμόζεται συνήθως στους ρυθμούς χορών όπως το βαλς ή το ταγκό.

Ως ειδική κατηγορία μουσικής έκφρασης, είναι δύσκολο να πούμε τι είναι το ελαφρό τραγούδι.
Είναι, όμως, εύκολο να πούμε τι δεν είναι: δεν είναι «βαρύ», είτε σε σχέση με τη δυτική μουσική έκφραση, την κλασική μουσική, είτε σε σχέση με το δημοτικό ή το αστικό λαϊκό τραγούδι.

Συχνά, βέβαια, τα όρια ανάμεσα στο «ελαφρό» και το «βαρύ» είναι δυσδιάκριτα, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε πως, το ελαφρό τραγούδι, για να διευρύνει την εκφραστική του δύναμη ή για να γίνει αποδεκτό από τα λαϊκά στρώματα, φλερτάρει με στοιχεία από τη λαϊκή ή τη δημοτική μουσική. Τις περισσότερες φορές, όμως, δίχως επιτυχία.

Με το ελαφρό τραγούδι καταπιάστηκαν κάποιοι σπουδαίοι και εμπνευσμένοι συνθέτες με μουσική παιδεία και, πολύ συχνά,  θητεία σε κλασικές φόρμες.

Ξεπερνώντας τις επιρροές του ιταλικού στιλ, δημιούργησαν τραγούδια ιδιαίτερα έντεχνα, με επιρροές κυρίως από τη γαλλική σχολή τραγουδιού.

Ανάμεσα σε πολλούς άλλους, την εποχή εκείνη μεσουράνησαν συνθέτες όπως ο Αττίκ (που υμνεί τον έρωτα και ψυχαγωγεί, στην περίφημη «Μάντρα» του, αμέτρητους νέους της εποχής), ο Κώστας Γιαννίδης (που ασχολήθηκε και με την «λόγια» μουσική χρησιμοποιώντας το πραγματικό του όνομα: Γιάννης Κωνσταντινίδης) , ο Χρήστος Χαιρόπουλος, ο Ιωσήφ Ριτσιάρδης, ο Κουτσουρόπουλος, ο Μίμης Κατριβάνος, ο Σώσος Ιωαννίδης,  ο Στεφανίδης, ο Δενδρινός, ο Βέλλας, ο Σπάρτακος, ο Μαρκέας, ο Μιχάλης Σογιούλ, ο Ζακ Ιακωβίδης, ο Καπνίσης, ο Ζοζέφ Κορίνθιος, ο Χατζηαποστόλου, ο Γιώργος Μουζάκης, ο Τάκης Μωράκης, κ.ά.

Γραμμόφωνο

Το ελαφρό τραγούδι είναι το τραγούδι μιας ετεροχρονισμένης ελληνικής μπελ-επόκ.
Από τη στιχουργική του θεματολογία απουσιάζει κάθε αναφορά σε «επικίνδυνα» κοινωνικά ή πολιτικά θέματα. Αντίθετα, είναι συχνές οι αναφορές σε απελπισμένους έρωτες δίχως ανταπόκριση ή στα νιάτα που περνούν δίχως επιστροφή.
«Ρομαντισμός», νοσταλγία και αστική «ευγένεια» είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της στιχουργικής του.

Από τη δεκαετία του 1950, μαζί με κάποια πιο jazz ακούσματα, θα προστεθούν ίσως κάποια «μηνύματα», που, όμως, το πολύ-πολύ να προτρέπουν σε φυγή «σε άλλη γη κι άλλα μέρη», εκεί όπου υπάρχει  χαρά και  διασκέδαση.
Φυγή, μακριά από τους φόβους και τις ανασφάλειες της εποχής.

Στίχους για το ελαφρό τραγούδι θα γράψουν οι: Μίμης Τραϊφόρος, Αλέκος Σακελλάριος, Γιώργος Οικονομίδης, Αιμίλιος Σαββίδης, Μίνως Μάτσας,  Πωλ Μενεστρέλ και πολλοί άλλοι.

Για την Ελλάδα, το ελαφρό τραγούδι υπήρξε, ίσως, μια από τις πρώτες εκδηλώσεις του φαινομένου της μαζικής κουλτούρας, της εμπορευματοποίησης της καλλιτεχνικής παραγωγής: το τραγούδι θα αρχίσει να υπόκειται στους νόμους της προσφοράς και της ζήτησης.

Δίσκος 78 στροφών

Η μουσική παραγωγή της εποχής είναι τεράστια και ο ανταγωνισμός των δισκογραφικών εταιριών ανελέητος.
Η προοπτική δισκογραφικής καριέρας εντείνει τις προσπάθειες συνθετών και στιχουργών να γράφουν όλο και περισσότερα καινούργια τραγούδια.

Οι δίσκοι των 78 στροφών και το ραδιόφωνο, θα μεταφέρουν σε κάθε γωνιά της χώρας τις φωνές ερμηνευτών όπως οι: Σοφία Βέμπο, Νίκος Γούναρης, Νινή Ζαχά, Τώνης Μαρούδας, Μάγια Μελάγια, Δανάη (Στρατηγοπούλου), Σώτος Παναγόπουλος, Φώτης Πολυμέρης, Πέτρος Επιτροπάκης, Ορέστης Μακρής, Ρένα Βλαχοπούλου κ.ά. Θα διακριθούν επίσης κάποια εξαίρετα ντουέτα (Κορώνη-Φίλανδρου, Μουζά-Λιγνού, κ.ά.) και κάποια τρίο (Τρίο-Κιτάρα, Τρίο-Μπριλάντε, κ.ά.)

 

 

 

 

Βιβλιογραφία - Πηγές

Όθων Τσουνάκος, Νεοελληνική ελαφρά μουσική, στο "Μουσική", Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 2007
Ελαφρό Τραγούδι, άρθρο στη Μουσική Πύλη του Κέντρου Μουσικής Πληροφόρησης του ΙΕΜΑ
Γιώργος Τσάμπρας, Το ελληνικό τραγούδι, στο "Η μουσική στον αιώνα μας", Β' μέρος, Εκδόσεις ΟΕΔΒ, 1991

Επιστροφή στην κορυφή