παρτιτούρες

Περιληπτικά, συνηθισμένοι όροι στη μορφολογία της μουσικής

Γρηγοριανό μέλος – το σύνολο των ύμνων που μέχρι σήμερα χρησιμοποιεί η Καθολική Εκκλησία.


Όργκανουμ – μια πρώτη απόπειρα δημιουργίας πολυφωνικής μουσικής.


Ντισκάντους – πολυφωνική μορφή, νεότερη του όργκανουμ, δίφωνη και αργότερα τρίφωνη.


Κοντούκτους – είδος σύνθεσης του 12ου και 13ου αιώνα. Ο συνθέτης χρησιμοποιεί δική του μελωδία και όχι Γρηγοριανή.


Μίμηση – η επανάληψη από μια φωνή ενός τμήματος μιας μελωδίας που έχει προηγούμενα παρουσιάσει κάποια άλλη φωνή.


Κανόνας – είδος πολυφωνικής σύνθεσης όπου μια φωνή εκθέτει μια μελωδία και στη συνέχεια μια άλλη ή και περισσότερες τη μιμούνται πιστά νότα προς νότα.


Κάτσα - είδος πολυφωνικής σύνθεσης του 14ου αιώνα (δίφωνος κανόνας που συνοδευόταν από ένα τενόρο) με θέμα σκηνές κυνηγιού ή ψαρέματος κλπ.


Ριτσερκάρε – σύνθεση οργανικής μουσικής του 16ου και 17ου αιώνα. Πρόγονος της Φούγκας με κυρίαρχο το στοιχείο της Μίμησης.


Μοτέτο – σύνθεση θρησκευτικού περιεχομένου πάνω σε λατινικό κείμενο. Η πιο σημαντική φωνητική μορφή της πολυφωνικής μουσικής κατά το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση.


Μαδριγάλι – πεντάφωνη σύνθεση περισσότερο ελεύθερη από το μοτέτο, αντίποδάς του όσο αφορά το κείμενο.


Φούγκα σύνθεση για καθορισμένο αριθμό φωνών, αποκορύφωμα της πολυφωνικής-αντιστικτικής γραφής.

Κοράλ (χορικό) – τύπος ύμνου της Λουθηρανής γερμανικής εκκλησίας.

Πρελούδιο – εισαγωγικό κομμάτι, προηγείται μιας άλλης σημαντικότερης σύνθεσης.


Τοκάτα – έργο ελεύθερου στυλ, δεξιοτεχνικού χαρακτήρα για πληκτροφόρο όργανο.


Ενβανσιόν –δίφωνη και αργότερα τρίφωνη ελεύθερη σύνθεση για πληκτροφόρα, όπου κυριαρχεί το στοιχείο της μίμησης.


Λιντ – είδος ομοφωνικής σύνθεσης, με πρότυπο τα μεσαιωνικά τραγούδια. Οδήγησε στη δημιουργία διαφόρων τύπων συνθέσεων οργανικής μουσικής.


Ροντό – κυκλική μορφή, επέκταση της τριμερούς. Αποτελείται από ένα ρεφραίν [Α] και πολλά κουπλέ (επεισόδια) : Α-Β-Α-Γ-Α-Δ-Α… ή : Α-Β-Α΄-Γ-Α΄΄-Δ-Α΄΄΄…


Σουίτα – σειρά – ακολουθία χορών πάντα στην ίδια τονικότητα, εναλλάξ αργών και γρήγορων : Allemande(4/4), Courante(3μερές μέτρο άρσης) Sarabande (3μερές μέτρο), Gigue(3/8,6/8,9/8 ή 12/8) Menuet, Trio, Gavotte, Musette, Bourre, κ. α.


Διάφοροι χοροί που επικράτησαν στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα

Βαλς, Polonaise (3/4, μοιάζει περισσότερο με πομπή), Mazurka(3/4), Polka(2/4) Tarantella(6/8), Bolero (3μερές μέτρο), Ecossaise(2μερές μέτρο ), Habanera, Saltarello κ.α.



Σονάτα – σύνθεση οργανικής μουσικής.

Αποτελείται συνήθως από τέσσερα μέρη:

Allegro σε φόρμα – σονάτα

Andante (ή adagio)

Μενουέτο ή σκέρτσο με τρίο

Allegro vivace (ή Presto σε φόρμα Ροντό)

Σονατίνα – μια μικρή σονάτα, ευκολότερη στην εκτέλεση.

Συμφωνία –μια σονάτα για ορχήστρα.

Κοντσέρτο –μια σύνθεση όπου ένα όργανο σόλο άλλοτε συνεργάζεται και άλλοτε έρχεται σε αντίθεση με το σύνολο της ορχήστρας.

Προγραμματική Μουσική – ο συνθέτης προσπαθεί να περιγράψει κάτι το συγκεκριμένο , π.χ. ένα ιστορικό συμβάν, ένα φιλολογικό κείμενο, μια εικόνα ή μια καθορισμένη ψυχική κατάσταση. Το αντίθετο της Απόλυτης Μουσικής .


Συμφωνικό Ποίημα – έργο ελεύθερου στυλ, σε ένα μόνο μέρος που θυμίζει το πρώτο μέρος της Συμφωνίας.


Φαντασία –ελεύθερη μορφή οργανικής μουσικής, σχετική με το Συμφωνικό Ποίημα. Χρησιμοποιεί θέματα χωρίς να τα επεξεργάζεται ιδιαίτερα. Συνηθισμένες οι πολλές και μακρινές μετατροπίες.


Ραψωδία – είδος σύνθεσης, στο πρότυπο της Φαντασίας. Χρησιμοποιεί συχνά λαικές (φολκλορικές) μελωδίες κάποιας χώρας.


Σκέρτσο – σύνθεση οργανικής μουσικής με χαρακτήρα ρυθμικό, λεπτό και χαριτωμένο συνήθως σε τριμερές μέτρο.


Καπρίτσιο –έχει ανάλαφρο χαρακτήρα, γρήγορο τέμπο, ελεύθερη φόρμα.

Εμπροπτί –οργανική σύνθεση ελεύθερης μάλλον μορφής ,με αυτοσχεδιαστικό χαρακτήρα.


Σπουδή – σύνθεση με στόχο να βοηθήσει τον εκτελεστή κάποιου οργάνου να ξεπεράσει τεχνικές ή άλλες δυσκολίες.


Νυχτερινό – σύνθεση συνήθως για πιάνο που θυμίζει τη νυχτερινή γαλήνη.

Μπαγκατέλα –σύντομο κομμάτι για πιάνο χωρίς ιδιαίτερες αξιώσεις..

Ιντερμέτζο –(intermezzo: διάλειμμα) μια σύνθεση που παρεμβάλλεται μέσα σε μέρη ενός μεγαλύτερου έργου .

Λειτουργία – σαν μουσικό είδος ακολουθεί το τυπικό της λειτουργίας της Καθολικής Εκκλησίας αρχικά a cappella και από τον 17ο αιώνα με οργανική συνοδεία. Παραπλήσιο είναι το Ρέκβιεμ, η νεκρώσιμη δηλαδή λειτουργία.

Όπερα – ένας συνδυασμός θεάτρου και μουσικής. Εκτελείται από τους σολίστες – τραγουδιστές, χορωδία και ορχήστρα.

Ορατόριο – (oratorio : αίθουσα προσευχής) ένας συνδυασμός θεάτρου και μουσικής. Εκτελείται από τους σολίστες – τραγουδιστές, χορωδία και ορχήστρα, όπως και η όπερα. Βασική τους διαφορά είναι ότι το ορατόριο δεν έχει σκηνική δράση.

Άρια – ένα φωνητικό κομμάτι με οργανική συνοδεία.

Ρετσιτατίβο – ένα φωνητικό κομμάτι με οργανική συνοδεία όπου η μελωδία και ο ρυθμός παίζουν δευτερεύοντα ρόλο, ακολουθώντας τη φυσική ροή του λόγου.

Καντάτα – ένα φωνητικό κομμάτι .Εκτελείται από σολίστ, χορωδία και ορχήστρα.

Ουβερτούρα – κομμάτι εισαγωγής σε μια όπερα, ένα ορατόριο ή κάποιο άλλο έργο.

Φινάλε – το τελευταίο μέρος ενός μουσικού έργου.

Κόντα – (coda : ουρά)τμήμα που προστίθεται στο τέλος μιας μουσικής σύνθεσης και έχει καταληκτικό χαρακτήρα, χωρίς όμως και να είναι αναγκαίο , από δομική άποψη.

Επιστροφή στην κορυφή