Είσοδος στο forum

βιβλία

Κάποια πράγματα που πρέπει να γνωρίζουμε για την Ιστορία της Μουσικής, επιγραμματικά

Η Μουσική στην Αρχαία Ελλάδα

 

 

λύρα

 

 

Οι πρώτες ενδείξεις : ειδώλια, αγγεία, μυκηναϊκή λύρα που βρέθηκε στο Μενίδι Αττικής

Το Απολλώνιο και το Διονυσιακό στοιχείο. Μονόχορδο του Πυθαγόρα.

 

Οι εποχές:

Γεωμετρική Εποχή11ος – 7ος αιώνας.

Η μουσική συνοδεύει λόγο. Κιθαρωδία  Αυλωδία  Χορικό Άσμα .

 

Είδη χορικού άσματος:

Παιάν (κιθάρα, Απόλλωνας). Διθύραμβος (αυλός, Διόνυσος). Ύμνος (κιθάρα, σε θεούς ή ήρωες)

Θρήνος (αυλός, σε νεκρούς). Υμέναιος (αυλός , σε γάμους). Σκόλιον (αυλός ή βάρβιτος , σε γλέντια)

 

7ος αιώνας.

Ραψωδοί. Αοιδοί. Εμφάνιση καθαρά οργανικής μουσικής.

 

Κλασική Εποχή 5ος – 4ος αιώνας.

Τραγωδία. Κωμωδία. Χορός (είσοδος  στάσιμα  έξοδος).

 

Μουσικά όργανα της Αρχαίας Ελλάδας.

 

Πνευστά:  Αυλός, δίαυλος (με φορβεία), πλαγίαυλος, αυλός με γλωσσίδι, σύριγξ (αυλός του Πανός), σάλπιγξ, ύδραυλις.
Έγχορδα
: Φόρμιγξ ( το αρχαιότερο), κιθάρα, βάρβιτος, λύρα (χέλυς), άρπα, τρίχορδο (πανδούρα).
Κρουστά
: Κρόταλα, τύμπανον, κύμβαλα, σείστρα, κρουπέζιον, ξυλόφωνον.

 

 

viola da gamba

 

Η Μουσική στον Μεσαίωνα

 

Γρηγοριανό Mέλος : ΣΥΛΛΑΒΙΚΗ και ΜΕΛΙΣΜΑΤΙΚΗ μελοποιία.

Μεσαιωνικοί Τρόποι:

ΔΩΡΙΟΣ (ρε - ρε)                                                               Ο ιονικός τρόπος χαρακτηρίζεται λάγνος

ΦΡΥΓΙΟΣ (μι –μι)                                                                 και χρησιμοποιούνται ελάσσονες.

ΛΥΔΙΚΟΣ (φα – φα)

ΜΙΞΟΛΥΔΙΚΟΣ (σολ –σολ)

                                                       Υπότροποι : μια τέταρτη κάτω.

                                                       Η κατάληξη γίνεται στον κύριο τρόπο.

 

 

Σημειογραφία :  ΝΕΥΜΑΤΙΚΗ (μεσαίωνας), ΚΑΡΕ (αναγέννηση).

 

9ος αιώνας: Πρώτα Πειράματα Πολυφωνίας.

 

ORGANUM και DISCANTUS : Σε ένα γρηγοριανό μέλος (cantus firmus ή cantus planus) συνδυάζεται μια δεύτερη φωνή σε τέλεια σύμφωνα διαστήματα.

Το γρηγοριανό μέλος ονομάζεται και vox principalis ενώ η δεύτερη φωνή vox organalis.

Αρχίζοντας με ταυτοφωνία, η πάνω φωνή ξεμακραίνει νότα – νότα ως το διάστημα τέταρτης και στο τέλος οι δυο φωνές ξαναγυρίζουν σε ταυτοφωνία (Γκουίντο ντ’ Αρέτσο) ή βαδίζουν και οι δυο φωνές παράλληλα σε διαστήματα τέταρτης ή πέμπτης (Ούκμπαλντ)

Στο discantus η πάνω φωνή είναι πιο εύκαμπτη  απ’ ‘ότι στο organum.

ΤΡΙΦΩΝΟ : Μια επάνω φωνή που έρχεται σε διαστήματα πέμπτης με την vox principalis και σε οκτάβα με την vox organalis.

 

10ος αιώνας : Λειτουργικό Δράμα.

 

Στη σημερινή εποχή ο Μείζων και ο Ελάσσων Τρόπος σηκώνουν όλο το βάρος των αρμονικών διαδοχών με τις συνεχείς χρήσεις  των ημιτονίων. Μεταφέρονται και στα 12 ημιτόνια.

ΜΕΙΖΩΝ ΤΡΟΠΟΣ: εξελίχθηκε από τον Ιονικό μεσαιωνικό τρόπο και την αφομοίωσή του με τον Λύδιο και Μιξολύδιο που είχαν και αυτοί μείζονα χαρακτήρα με μικρές διαφορές.

ΕΛΑΣΣΩΝ ΤΡΟΠΟΣ : εξελίχθηκε από τον Αιολικό και τον Δωρικό τρόπο. Με την προσθήκη του προσαγωγέα δίνει αρμονικό ελάσσονα και ανιούσα μελωδική. Η κατιούσα μελωδική είναι αυτούσιος ο Αιολικός Τρόπος.

 

Η Μουσική στον Μεσαίωνα

Κοσμικό τραγούδι 10ος - 12ος αιώνας

 

Γαλλία :

ΤΡΟΒΑΔΟΥΡΟΙ : Έζησαν στη Νότια Γαλλία.

Το τραγούδι τους ήταν μονωδία και το ονόμαζαν chanson.

Το συνόδευαν συνήθως με ένα όργανο (συνήθως βιέλα). Το αποτελούσαν πολλές στροφές και μια επωδός (tornada), ενώ συχνοί ήταν και δυο στίχοι προσφώνησης.

Το τραγούδι τους ήταν ουσιαστικά, μπαλάντα, όμως αυτός ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά τον 13ο αιώνα. Μέχρι τότε τα τραγούδια ονομαζόντουσαν ανάλογα με τη μορφή και το περιεχόμενό τους : chanson, sirventes, tenso, partimen, pastorela, estampida, alba, dansa, bal.

 

ΤΡΟΥΒΕΡΟΙ :Έζησαν στη Βόρεια Γαλλία.

 

Οι τροβαδούροι και οι τρουβέροι ήταν άρχοντες και ευγενείς.

 

Έγραψαν περίπου 2650 έργα από τα οποία σώζονται με σημειογραφία 262. Χρησιμοποιούν τονικότητα ίδια με τους λειτουργικούς ύμνους, σαν θέματα όμως έχουν  τις σταυροφορίες, τον έρωτα, τη ζηλοτυπία, την ευλάβεια, την ελεγεία, τη σάτιρα.

Στα έργα τους έχουμε τις πρώτες απόπειρες για έμμετρη μουσική. Διαλέγοντας έμμετρα κείμενα, προσθέτουν ρυθμό στα έργα τους, σαν διαδοχή αξιών που ανάλογα με τις συλλαβές ήταν πιο μικρές ή πιο μεγάλες.

Διάσημοι τροβαδούροι και τρουβέροι υπήρξαν οι : Γουλιέλμος (δούκας της Ακουιτάνης), Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος, Ανταμ ντε λ’ Αλ.

 

Μενεστρέλλοι. Ζογκλέρ.

 

Γερμανία:

Ερωτοτραγουδιστές.            Αρχιτραγουδιστές

Συντεχνίες – Σχολές Τραγουδιού – Ταμπλατούρα.

 

 

 

ARS ANTIQUA έως τον 12ο -13ο αιώνα.

 

Σχολή Νοτρ Νταμ (Παναγίας των Παρισίων) - Λεονίνος - Περοτίνος

(Μελωδίες : Απελευθέρωση από το γρηγοριανό μέλος. Αξίες. Μέτρα-Ρυθμός. Αντίστιξη.)

 

ARS NOVA 14ος αιώνας.

 

-Μοτέτο(απλό, διπλό, τριπλό, conductus)

-Πολυφωνικό Τραγούδι(καντιλένα, μπαλάντα, ροντώ,virelais)

-Μετρικό Σύστημα

-Μετρική Σημειογραφία

 

Α΄ Γαλλοφλαμανδική Σχολή

 

Μαντριγκαλ - Μπαλάντα - Κάτσια - Κανόνας - Παραλλαγή

 

Μετρίζ

 

Φίλιππος ντε Βιτρί - Γκυγιώμ Μασώ - Γκυγιώμ Ντυφαί

 

Β΄Γαλλοφλαμανδική Σχολή

 

Όκεγκεμ - Όμπρεχτ - Zοσκέν ντε Πρέ

 

Μίμηση - φωνές σε δυο ομάδες

 

Ελευθερία στην κίνηση των φωνών - Ρυθμική ποικιλία - Μεγαλύτερο μουσικό ενδιαφέρον

 

Την ίδια εποχή έχουμε την εμφάνιση του γερμανικού λιντ.

 

 

16ος αιώνας

Μουσική Αναγέννηση Ανθρωπισμός

Παλεστρίνα «Χρυσός αιώνας της Πολυφωνίας»

Ύμνος – Μοτέτο – Φρότολα – Μαδριγάλι  - Καντσονέτα  - Βιρελαί - Χορικό

 

17ος αιώνας

ΜΠΑΡΟΚ (barocco: το ακανόνιστο μαργαριτάρι)

Η περίοδος  που το μπαρόκ επηρέασε τη Μουσική δεν ανταποκρίνεται απόλυτα στην αντίστοιχη

των εικαστικών τεχνών.

Όπερα   -  Ορατόριο

Επικράτηση μιας μελωδικής γραμμής με κάθετη αρμονική συνοδεία (συγχορδίες).

Basso Continuo

Εξέλιξη των μουσικών οργάνων.

Κοντσέρτο  -  Σονάτα  -  Σουίτα

Σημαντικοί εκπρόσωποι:

Ιταλία:       Μοντεβέρντι , Σκαρλάτι , Περγκολέζι , Κορέλι , Βιβάλντι , Ταρτίνι , Αλμπινόνι…

Γαλλία:      Λουλύ , Ραμώ…

Αγγλία:      Πέρσελ …

Γερμανία:  Κούναου , Τέλεμαν , Χέντελ , Μπαχ

 

βιολί

 

1750 - 1900

Κλασικορομαντική Εποχή

 

Πρόδρομοι του κλασικισμού :

Αισθαντική Μουσική (οι 3 γιοι του Μπαχ) – Η Σχολή του Μάνχαϊμ – Γκλουκ

Οι μεγάλοι του κλασικισμού :

Πρώτη Σχολή της Βιέννης.  Χάιντν – Μότσαρτ – Μπετόβεν – Σούμπερτ

Καθιερώνεται το Τονικό Μουσικό Σύστημα και η Μουσική Σημειογραφία όπως τη ξέρουμε σήμερα.

Συμφωνία – Κουαρτέτο – Εξέλιξη της όπερας.

 

Κλασικισμός : Απλότητα, διαύγεια μορφής, καθαρότητα στα μέσα έκφρασης, σωστές αναλογίες, λιτότητα στον τρόπο έκφρασης, κινητικότητα, δυναμική, ανισομέρεια των μουσικών περιόδων, μεγάλα κρεσέντο και ντιμινουέντο, απότομος τονισμός και σφορτσάτο , φορτεπιάνο, αναπνοή, ομόφωνη κίνηση χωρίς  έντονα πολυφωνικά μέρη. Η κλασική μουσική επιδέχεται μια αφάνταστη ποικιλία από ερμηνείες.

Ρομαντισμός : Το αντίθετο άκρο του κλασικισμού. Υποκειμενικό και υπερβολικό ιδίωμα, μεγάλες εξάρσεις – εκρήξεις χαράς, πόνου και πάθους, δυνατά και ευγενικά αισθήματα, προγραμματική και περιγραφική μουσική, διαφωνίες, αλλαγές τονικότητας, θέματα που αντικαθρεφτίζουν την κοινωνική ζωή, βίαιες μεταπτώσεις στη δυναμική.

Συμφωνικό ποίημα – Σπουδές – Εμπρομπτύ – Πολωνέζες – Μαζούρκες – Νυχτερινά – Καπρίτσια – Σκέρτσα – Τραγούδια χωρίς λόγια – Μουσικές Στιγμές  κ. α.

 

 

Σημαντικοί εκπρόσωποι του Ρομαντισμού:

Παγκανίνι – Λιστ – Κλεμέντι – Τσέρνυ – Μπερλιόζ – Μέντελσον – Σούμαν – Σοπέν - Μπραμς

 

Εθνικές Σχολές

Ρωσία: Γκλίνκα, η ομάδα των πέντε (Μπαλακίρεφ ,Κούι, Μουσόργκσκι, Ρίμσκι-Κόρσακοφ, Μποροντίν), Τσαϊκόφσκι, Ραχμάνινοφ, Σκριάμπιν.

Νορβηγία: Γκριγκ

Φινλανδία: Σιμπέλιους

Τσεχοσλοβακία : Σμέτανα , Ντβόρζακ , Γιάνατσεκ

Ισπανία: Αλμπένιθ

ΗΠΑ: Χόπκινσον , Μπίλινγκς, Σκοτ Τζόπλιν
μουσική Ντίξιλαντ


μαγνητόφωνο

 

H Μουσική στις αρχές του 20ου αιώνα

 

Τα πρώτα είκοσι χρόνια :

Γαλλία : Iμπρεσιονισμός (impressionism): Κλοντ Ντεμπισί, Μορίς Ραβέλ.

Η χειραφέτηση του ήχου : Έντγκαρ Βαρέζε.

Η πρώτη επανάσταση.

Ατονικότητα

Η νεότερη Σχολή της Βιέννης:

Άρνολντ Σένμπεργκ και οι “μαθητές” του : Άντον  Βέμπερν, Άλμπαν Μπέργκ, Νίκος Σκαλκώτας.

(δωδεκαφθογγισμός- σειραϊσμός)

Πολυτονικότητα.

Γαλλία : Ομάδα των Έξι. (Φρανσις Πουλένκ, Ζορζ Ορίκ, Άρθουρ Χόνεγκερ, Λουί Ντιρέ, Ντάριους Μιγιώ, και η Ζερμέν Ταγιεφέρ)

Ρωσία: Αλεξαντρ Σκριάμπιν, Ιγκορ Στραβίνσκι, Σεργκέϊ Προκόφιεφ.

Αυστρία:  Χανς Άϊσλερ

Γερμανία: Πάουλ Χίντεμιτ, Καρλ Όρφ

Αγγλία :Έντουαρντ Έλγκαρ , Φρέντερικ Ντίλιους

Ιταλία: Οτορίνο Ρεσπίγκι, Αλφρέντο Καζέλα ,Μάριο Καστελνουόβο - Τεντέσκο, Φερούτσιο Μπουζόνι

Ελβετία: Εμιλ - Ζακ Νταλκρόζ, Φρανκ Μαρτέν

Ουγγαρία: Μπέλα Μπάρτοκ, Ζόλταν Κόνταλι

ΗΠΑ: Έντουαρντ Μακ Ντάουελ, Τζορτζ Γκέρσουιν , Έρνεστ Μπλοχ.

Οι τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα

Η μουσική κλονίζει τη βάση του βιολογικού μηχανισμού της μουσικής εμπειρίας.
Πέρα από την απόλυτη ελευθερία στη χρήση του υλικού, κλονίζεται μια αρχέγονη ιδιότητα της μουσικής, ο ρυθμός.
Στη θέση του υπάρχει μια αφηρημένη αντίληψη αγωγικών διαφορών, διαφορών στην ταχύτητα διαδοχής των ήχων.
Μελωδία και αρμονία συγχωνεύονται σε μια έννοια, την ηχητική δέσμη, που την καθορίζουν μόνο διαφορές ύψους, πλάτους και πυκνότητας (ηχητικό κράμα), με οριζόντια εξέλιξη και συνηχήσεις.
Στη μουσική του 20ου αιώνα, πέρα από τα νέα όργανα και τους νέους τρόπους χρήσης γνωστών μουσικών οργάνων, ακόμα και η φωνή αντιμετωπίζεται σαν μουσικό όργανο.
Πάντως, το κύριο χαρακτηριστικό της μουσική είναι ο πλουραλισμός, η πολλαπλότητα της έκφρασης, η οποία έχει οδηγήσει σε πολλά διαφορετικά και αντιθετικά μουσικά συστήματα.

Επιστροφή στην κορυφή